• 7 mrt

    2013

    Plagiaat van Wie is de Mol door Sabotage?

    Gistermiddag was de perspresentatie van het nieuwe Net5 Programma Sabotage. In dit programma verblijven tien bekende Nederlanders een aantal weken in een luxueuze villa in Thailand. Ze voeren gezamenlijk opdrachten uit om geld te verdienen voor de groepskluis. Het lijkt een droomvakantie, maar schijn bedriegt! Tussen de BN’ers bevindt zich één kandidaat met een geheime agenda: de saboteur. Zijn taak is om ervoor te zorgen dat de opdrachten niet helemaal gaan zoals gepland. Zo verdient hij geld voor zijn persoonlijke kluis en ontneemt hij geld uit de groepskluis. Lukt het de overige kandidaten om de saboteur te ontmaskeren, of gaat hij er met het geld vandoor? Een psychologisch spel volgt, waarin de kandidaten alleen op zichzelf kunnen vertrouwen. De camera is overal bij. Wat garant staat voor een hoog reality-gehalte, spanning en avontuur, aldus de programma omschrijving van Sabotage (www.net5.nl)

    De meeste mensen herkennen in deze omschrijving ongetwijfeld elementen van het succesvolle televisieprogramma Wie is de Mol dat vanavond 7 maart 2013 zijn dertiende seizoen afsluit. De fans van dit laatste programma – zogenaamde molloten – in elk geval wel. Zij zijn woedend en op diverse social media platforms is ondertussen een felle discussie ontbrand over de vraag of Sabotage plagiaat zou zijn van Wie is de Mol. Saillant detail daarbij is overigens dat de bedenker van Sabotage, Erik van der Hoff, zelf deelnemer was aan Wie is de Mol in 2010.

    Het kopiëren van televisieformats is niet nieuw en bestaat al zo lang als er televisie is. Zo zijn er sinds het programma Big Brother veel reality programma’s gemaakt en volgen sinds het programma Idols, de talentenjachten op televisie elkaar in rap tempo op. Overigens claimt Henny Huisman al jaren dat iedere talentenjacht op televisie een rip off is van de Soundmixshow uit de jaren 80. Het succesvolle programma Sterren Springen zou teveel lijken op  het Duitse format TV Total Turmspringen, omdat in beide programma’s bekende mensen van een duikplank springen, en ook Vliegende Hollanders, het laatste grote programma van SBS, ligt onder vuur.  Toch wordt er bijna nooit door een rechter inbreuk vast gesteld en dat is opvallend maar juridisch wel logisch.

    De reden is dat het abstracte idee achter een format niet beschermd kan worden. Het idee van een talentenjacht voor zangers kun je niet claimen. De wijze waarop zo’n idee is ingevuld kan daarentegen wel beschermd worden op grond van het auteursrecht. Daarom is het juridisch toegestaan om bij het ontwikkelen van een televisieformat hetzelfde idee tot uitgangspunt te nemen. Indien het tot dan een botsing komt tussen die twee formats zal een rechter beide formats vergelijken. Daarbij zal hij er niet op letten of beide formats op hetzelfde idee zijn gebaseerd, maar hij is dan geïnteresseerd in de uitwerking van dat zelfde idee. Deze uitwerkingen zal hij tot in het kleinste detail vergelijken. Dan heb je het over het niveau van decor, one liners, muziek, voice over, presentatiewijze, setting, aantal uitzendingen, spelregels, locatie etc. Deze vergelijking op detailniveau is expliciet voorgeschreven door de Hoge Raad in het Una Voce Particulare arrest. Deze zaak was aangespannen door het tv-bedrijf Accordo tegen de TROS. Inzet was het format op het programma Una Voce Particulare, een talentenjacht voor licht klassieke zangers . Accordo claimde rechthebbende te zijn op een identiek format. De Hoge Raad bepaalde dat bij de vergelijking tussen beide programma’s het er om gaat dat het ene format in zodanige mate auteursrechtelijk beschermde trekken uit het andere format vertoont dat de totaalindrukken van beide formats te weinig verschillen voor het oordeel dat het eerstbedoelde format als een zelfstandig format kan worden aangemerkt. Met andere woorden, je moet alle elementen van beide programma’s naast elkaar leggen en dan kijken of er teveel overeenstemming is of niet. Dit betekent concreet dat de eisende partij alle overeenkomsten tussen de formats zal benoemen terwijl de gedaagde partij op alle verschillen zal wijzen, en die zijn er doorgaans meer. De eis van Accordo werd dan ook afgewezen.

    Door de jaren heen zijn in er alleen al in Nederland vele rechtszaken over tv formats gevoerd, die allemaal slecht afliepen voor de eisende partij.

    De laatste grote rechtszaak over TV-Formats dateert alweer uit 2004 en ging tussen John de Mol en Castaway Television Productions. De vraag was of het programma Big Brother inbreuk maakte op het tv format Survive! Alle rechters kwamen na een minutieuze vergelijking van alle details uit beide formats tot hetzelfde oordeel; van inbreuk was geen sprake.

    Dat heeft er toe geleid dat sommige televisie producenten er op uit lijken te zijn om net zoveel aan een bestaand format te veranderen tot er van inbreuk geen sprake meer is. Dat wordt ook beweerd over tv-producent René Stokvis die het programma Op jacht naar de vos ‘ontwikkelde’. Net als bij het Franse La Chasse au Trésor werd daarin met helikopters een zoektocht gehouden: alleen niet op een schat, maar op een vos. Het Gerechtshof Amsterdam concludeerde dat dit was toegestaan.

    Gelet hier op lijkt de kans dat Sabotage in juridisch opzicht teveel lijkt op Wie is de Mol niet zo heel erg groot. Er zijn op het eerste gezicht meer verschillen dan overeenkomsten tussen beide formats te noemen en die overeenkomsten hebben dan ook nog eens betrekking op het achterliggende idee, nu net datgene wat niet te beschermen is.

    Het zal voor  de kijkcijfers van Wie is de Mol niets uitmaken, nu de serie vanavond af is gelopen en dan weten we wie dit seizoen de mol was. Het zou mij niet verbazen als dat opeens Erik van der Hoff zou blijken te zijn.

Klanten die Doen